به گزارش اکوتیپ، آمارهای متفاوتی که دربارهٔ کمبود دارو منتشر میشود، از یک چیز حکایت دارند: «کمبود» برای هر کسی معنای متفاوتی دارد. محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، میگوید بیش از ۱۰۰ تعریف جهانی برای کمبود دارو وجود دارد و هر کاهش موجودی یا دشواری دسترسی، لزوماً به معنای کمبود قطعی نیست.
او در توضیح این تناقض آماری، از دیدگاههای مختلف یاد میکند: از نگاه بیمار، هرگاه داروی تجویزشده در زمان و مکان مورد نیاز در دسترس نباشد، کمبود تجربه میشود؛ حتی اگر همان دارو در انبار شرکت پخش یا بخش دیگری از شبکهٔ توزیع موجود باشد.
کمبود از نگاه پزشک، داروخانه و نظام تأمین
به گفتهٔ هاشمی، از منظر پزشک، نبود یک داروی مشخص یا یک برند خاص، محدودیت در انتخاب درمان تلقی میشود؛ در حالی که از دیدگاه نظام تأمین، وجود داروی ژنریک یا جایگزین درمانی معتبر میتواند به معنای استمرار دسترسی به مادهٔ مؤثرهٔ مورد نیاز باشد.
داروخانه هم ممکن است به دلیل محدودیت در تأمین از شرکت پخش با عدم دسترسی روبهرو شود؛ وضعیتی که به گفتهٔ او الزاماً به معنای کمبود سراسری دارو نیست.
تعریف عملیاتی سازمان غذا و دارو از کمبود
هاشمی تعریف عملیاتی سازمان غذا و دارو را اینگونه توضیح میدهد: کمبود زمانی در کانون بررسی قرار میگیرد که موجودی یک دارو در سطح شرکتهای پخش به کمتر از نیاز یک ماه برسد و همزمان گزارش کمبود آن از سوی دانشگاه علوم پزشکی مربوطه دریافت شده باشد. در این بررسی، نام ژنریک و شکل دارویی فرآورده ملاک ارزیابی است و وضعیت موجودی، میزان مصرف، برنامه تولید یا واردات و امکان تأمین جایگزین هم مورد توجه قرار میگیرد.
او تأکید میکند قرار گرفتن یک دارو در محدودهٔ کاهش ذخایر یا احتمال بروز اختلال در تأمین، با کمبود بالفعل یکسان نیست. نبود یک برند خاص هم در شرایطی که همان دارو با نام ژنریک یا از طریق فرآوردهٔ جایگزین معتبر در دسترس باشد، لزوماً به معنای کمبود دارویی محسوب نمیشود.
اعداد ۱۰۰۰ و ۷۰۰ قلم دارو چرا قابل مقایسه نیستند
سخنگوی سازمان غذا و دارو دربارهٔ اعداد متفاوتی که در گزارشها مطرح میشود، از جمله ارقام ۱۰۰۰، ۷۰۰ یا چندصد قلم دارو، میگوید این اعداد زمانی قابل مقایسهاند که مشخص باشد هرکدام به چه گروهی از داروها، چه بازهٔ زمانی و چه شاخصی اشاره دارند.
به گفتهٔ او، تعداد اقلام حیاتی و ضروری، داروهای دارای ذخیرهٔ محدود، اقلام در معرض کمبود و داروهایی که بر اساس تعریف عملیاتی سازمان با کمبود مواجهاند، مفاهیم و گروههای آماری متفاوتی هستند. در نتیجه نمیتوان همهٔ این ارقام را بهعنوان تعداد کمبودهای قطعی دارویی در نظر گرفت.
نقش سامانه تیتک و دادههای نظارتی
هاشمی سامانه تیتک را یکی از زیرساختهای مهم رصد زنجیرهٔ تأمین دارو میداند که اطلاعات مربوط به ورود و خروج فرآوردهها، موجودی شرکتهای پخش و وضعیت گردش کالا را در اختیار نظام نظارتی قرار میدهد. به گفتهٔ او، این اطلاعات در کنار گزارشهای دانشگاههای علوم پزشکی، امکان پایش دقیقتر وضعیت تأمین و شناسایی زودهنگام اقلامی را فراهم میکند که ممکن است در ماههای آینده با محدودیت موجودی روبهرو شوند.
او برنامهریزی تولید و واردات را هم از اجزای مهم مدیریت کمبود دارو میداند و میگوید شرکتهای تولیدکننده و واردکننده برنامههای تأمین خود را در افق زمانی مشخص ارائه میکنند و این برنامهها بهصورت مستمر بررسی و بهروزرسانی میشود.
وقتی دارو هست، اما به دست بیمار نمیرسد
سخنگوی سازمان غذا و دارو با اشاره به گزارشهای دورهای از دانشگاههای علوم پزشکی، شرکتهای پخش و انجمنهای تخصصی میگوید این گزارشها پس از بررسی و تطبیق با اطلاعات موجودی، تجمیع و تحلیل میشوند تا موارد واقعی از گزارشهای تکراری یا مواردی که ناشی از اختلال مقطعی در توزیع و دسترسی هستند، تفکیک شوند.
به گفتهٔ او، تحلیل اطلاعات نسخههای الکترونیک و بررسی مسیر مراجعهٔ بیماران برای تهیهٔ دارو هم میتواند در شناخت دقیقتر وضعیت دسترسی مؤثر باشد. ممکن است بیمار برای تهیهٔ یک دارو به چند داروخانه مراجعه کند، در حالی که دارو در بخشی دیگر از شبکهٔ توزیع موجود باشد.
هاشمی تأکید میکند مدیریت کمبود صرفاً به شناسایی اقلام دارای موجودی محدود خلاصه نمیشود و باید مجموعهای از عوامل از جمله تأمین مواد اولیه، برنامه تولید، واردات، تخصیص منابع، توزیع و وضعیت مطالبات شرکتها همزمان بررسی شود. به گفتهٔ او، در برخی موارد دارو در زنجیرهٔ تأمین وجود دارد، اما موانع مالی یا اجرایی در مسیر توزیع میتواند دسترسی مراکز درمانی و داروخانهها را تحت تأثیر قرار دهد.
منابع: ایسنا، تجارتنیوز
به گفتهٔ سخنگوی سازمان غذا و دارو، اعداد متفاوت به گروههای مختلف داروها، بازههای زمانی و شاخصهای متفاوت اشاره دارند؛ اقلام حیاتی، داروهای دارای ذخیره محدود و اقلام در معرض کمبود مفاهیم متفاوتی هستند.
کمبود زمانی در کانون بررسی قرار میگیرد که موجودی یک دارو در سطح شرکتهای پخش به کمتر از نیاز یک ماه برسد و همزمان گزارش کمبود آن از سوی دانشگاه علوم پزشکی مربوطه دریافت شده باشد.
به گفتهٔ سخنگوی سازمان غذا و دارو، موانع مالی یا اجرایی در مسیر توزیع میتواند دسترسی مراکز درمانی و داروخانهها را تحت تأثیر قرار دهد؛ در برخی موارد دارو در زنجیره تأمین موجود است اما به دست بیمار نمیرسد.

💬 دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.