۵۰ تا ۵۵ درصد سوخت‌گیری با کارت آزاد؛ طرح جدید چه می‌کند؟

شناسه‌دار شدن کارت‌های آزاد جایگاه؛ گامی برای شفافیت سوخت

طرح هوشمندسازی کارت‌های اضطراری جایگاه‌های سوخت، اقدامی در جهت افزایش شفافیت، امکان رصد تراکنش‌ها و مقابله با سوءاستفاده‌های احتمالی در توزیع بنزین است. این طرح ابتدا به‌صورت پایلوت در یکی از استان‌ها اجرا شد و اکنون اجرای آن در تهران نیز در سطح جایگاه‌های سوخت در حال انجام است.

مکانیزم اجرا

براساس این طرح، فرد هنگام سوخت‌گیری با کارت آزاد جایگاه، کارت بانکی خود را نیز استفاده می‌کند تا تراکنش سوخت‌گیری قابل شناسایی و پیگیری باشد. به این ترتیب، یکی از مشکلاتی که همواره درباره استفاده از کارت‌های آزاد جایگاه مطرح بوده — یعنی نامشخص بودن هویت مصرف‌کننده — تا حد زیادی برطرف می‌شود.

چرا این طرح ضروری است؟

در سال‌های اخیر، استفاده گسترده از کارت‌های آزاد جایگاه و مشخص نبودن هویت افرادی که با این کارت‌ها سوخت‌گیری می‌کنند، نگرانی‌هایی را درباره احتمال سوءاستفاده و قاچاق سوخت به وجود آورده است. در چنین شرایطی، شناسه‌دار کردن تراکنش‌ها می‌تواند امکان پایش دقیق‌تر مصرف را فراهم کند و به شناسایی افرادی که از این کارت‌ها استفاده می‌کنند، کمک کند.

براساس آمارهای مطرح‌شده در گذشته، حدود ۵۰ تا ۵۵ درصد از سوخت‌گیری کشور با کارت‌های آزاد جایگاه انجام می‌شد؛ سهمی که بنا بر برخی گزارش‌های اخیر، افزایش نیز یافته است. استفاده نکردن بخشی از مردم از کارت سوخت شخصی و مراجعه به کارت آزاد جایگاه، ضرورت شفاف‌سازی در این بخش را دوچندان می‌کند. هنگامی که هویت استفاده‌کننده از کارت آزاد مشخص نباشد، امکان بررسی دقیق الگوی مصرف و شناسایی موارد مشکوک نیز محدود خواهد بود.

تفاوت با پیشنهاد انتقال سهمیه به کارت بانکی

در این میان، پیشنهادهایی نیز برای انتقال سهمیه سوخت به کارت‌های بانکی مطرح شده است؛ پیشنهادی که مصطفی نخعی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، آن را راهکار مناسبی برای حل مسأله قاچاق سوخت نمی‌داند و معتقد است دولت نباید به‌سادگی زیر بار اجرای آن برود.

به گفته او:

همان‌طور که کارت‌های سوخت می‌توانند به مناطق مرزی منتقل شوند، کارت‌های بانکی نیز از این امکان برخوردارند و صرف انتقال سهمیه به کارت بانکی، لزوماً مانع قاچاق نخواهد شد.

او افزود که چنین تغییری می‌تواند مسائل و نگرانی‌های دیگری، از جمله در حوزه امنیت اطلاعات و حفاظت از داده‌های کاربران، ایجاد کند.

تفاوت دو رویکرد

باید میان انتقال سهمیه سوخت به کارت‌های بانکی و هوشمندسازی کارت‌های آزاد جایگاه تفاوت قائل شد. در روش دوم، بدون نیاز به تغییر اساسی در سازوکار تخصیص سهمیه، امکان شناسایی و رصد تراکنش‌های سوخت‌گیری فراهم می‌شود. این رویکرد می‌تواند ضمن حفظ ساختار موجود، نظارت بر نحوه استفاده از کارت‌های آزاد را تقویت کند و زمینه سوءاستفاده‌های احتمالی را کاهش دهد.

اثربخشی طرح به چه عواملی بستگی دارد؟

اقدام شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی و مدیریت سامانه هوشمند سوخت برای شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت‌های آزاد، گامی مثبت و قابل دفاع است. این اقدام به مسئولان امکان می‌دهد سوخت‌گیری‌ها را دقیق‌تر رصد کنند، موارد غیرعادی را شناسایی کنند و در صورت مشاهده تخلف، مسیر پیگیری را در اختیار داشته باشند.

با این حال، اثربخشی این طرح به سه عامل کلیدی بستگی دارد:

• تداوم اجرا
• کیفیت نظارت
• استفاده صحیح از اطلاعات حاصل از تراکنش‌ها

شناسه‌دار شدن به‌تنهایی به معنای حذف قاچاق نیست، اما می‌تواند یکی از خلأهای نظارتی را برطرف کرده، امکان سوءاستفاده از کارت‌های آزاد جایگاه را به حداقل برساند.

منبع: یادداشت مصطفی نخعی، عضو کمیسیون انرژی مجلس.